ហេតុអ្វីបានជាគ្មាននរណាម្នាក់មានក្តីសុខពិតប្រាកដ?

1. វិបត្តិនៃក្ដីសុខក្នុងសម័យទំនើប

​ទោះបីជាយើងរស់នៅក្នុងសម័យកាលដែលមានភាពធូរធារ និងផាសុកភាពបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិក៏ដោយ មនុស្សជាច្រើននៅតែភ្ញាក់ដឹងខ្លួនឡើងជាមួយនឹងអារម្មណ៍គ្មានអ្វីសោះក្នុងខ្លួន។ អត្ថបទនេះបញ្ជាក់ថា អារម្មណ៍នេះមិនមែនជាកំហុសផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក ឬមកពីអ្នកខិតខំមិនគ្រប់គ្រាន់នោះទេ ប៉ុន្តែវាជា "ការភ័ន្តច្រឡំរួម" (Collective Illusion) ដែលកើតចេញពីប្រព័ន្ធសង្គម។

​2. ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការស្វែងរកក្ដីសុខ

​សម័យបុព្វបុរស (Hunter-Gatherers): មនុស្សសម័យមុនមិនបានកំណត់ "ក្ដីសុខ" ជាគោលដៅដែលត្រូវតែសម្រេចនោះទេ។ ក្ដីសុខកើតឡើងដោយធម្មជាតិ តាមរយៈការរស់នៅភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសហគមន៍ និងធម្មជាតិ។

​បដិវត្តន៍កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម: មនុស្សចាប់ផ្តើមជឿថាពួកគេអាចគ្រប់គ្រងធម្មជាតិ និងបង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ក្ដីសុខអចិន្ត្រៃយ៍បាន តាមរយៈការសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិ និងការផ្លាស់ប្តូរទៅជាប្រព័ន្ធមូលធននិយម និងសម្ភារៈនិយម។

​ការប្រើប្រាស់ និងការទិញដូរ: ប្រព័ន្ធសង្គមទំនើបបានបំប្លែងការស្វែងរកក្ដីសុខ ឱ្យទៅជាម៉ាស៊ីនជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ដោយបណ្តុះជំនឿថា "កាលណាទិញទំនិញ ឬមានបទពិសោធន៍កាន់តែច្រើន នោះនឹងកាន់តែមានក្ដីសុខ"។

​3. មូលហេតុខាងជីវសាស្ត្រ និងចិត្តវិទ្យា

​ខួរក្បាលវិវត្តន៍ដើម្បីរស់ (Survival): ខួរក្បាលមនុស្សត្រូវវិវត្តន៍រៀបចំឡើងដើម្បីឱ្យយើងរស់រានមានជីវិត មិនមែនដើម្បីឱ្យមានក្ដីសុខរហូតនោះទេ។

​រង្វង់ Hedonic Treadmill: នៅពេលយើងទិញអ្វីមួយ ឬសម្រេចគោលដៅណាមួយ ខួរក្បាលនឹងបញ្ចេញសារធាតុ Dopamine ធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍រីករាយមួយភ្លែត។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មក ខួរក្បាលនឹងស៊ាំទៅនឹងកម្រិតនោះ ហើយត្រឡប់ទៅរកសភាពដើមវិញ បង្ខំឱ្យយើងត្រូវស្វែងរកអ្វីផ្សេងទៀត ឬកម្រិតបន្ទាប់ទៀតដោយគ្មានទីបញ្ចប់។

​4. ឥទ្ធិពលនៃបច្ចេកវិទ្យា និងបណ្តាញសង្គម

​ការប្រៀបធៀបសង្គម (Social Comparison): បណ្តាញសង្គមបង្ហាញតែរូបភាពជីវិតដ៏ល្អឥតខ្ចោះដែលគេបានរៀបចំរួច ធ្វើឱ្យខួរក្បាលយើងប្រៀបធៀបដោយមិនដឹងខ្លួន និងមានអារម្មណ៍ថាមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់។

​Algorithm: ប្រព័ន្ធ AI និង Algorithm ត្រូវ បានបង្កើតឡើងដើម្បីទាញយកពេលវេលា និងការយកចិត្តទុកដាក់របស់យើង មិនមែនដើម្បីសុខុមាលភាពផ្លូវចិត្តរបស់យើងឡើយ។

​5. ការភ័ន្តច្រឡំរវាង "ភាពរីករាយ" និង "ក្ដីសុខពិត"

​ភាពរីករាយ (Pleasure): ជាអារម្មណ៍បណ្តោះអាសន្នដែលកើតចេញពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជា ការញ៉ាំអាហារឆ្ងាញ់ ការទិញរបស់ថ្មី ឬការទទួលបានការ Like ច្រើនក្នុងបណ្តាញសង្គម)។

​ក្ដីសុខពិតប្រាកដ (Happiness): ជាសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ និងអត្ថន័យនៃជីវិតដែលកើតចេញពីខាងក្នុង ដូចជា ការមានគោលបំណងច្បាស់លាស់ ទំនាក់ទំនងស្មោះស្ម័គ្រ និងការទទួលស្គាល់ខ្លួនឯង។

​6. ផ្លូវចេញ និងដំណោះស្រាយ

​ប្តូរផ្នត់គំនិតចំពោះក្ដីសុខ: ឈប់ចាត់ទុកក្ដីសុខជាគោលដៅត្រូវទិញ ឬសម្រេច ប៉ុន្តែត្រូវចាត់ទុកវាជាផលបន្ទាប់បន្សំនៃការរស់នៅស្របតាមគុណតម្លៃពិតប្រាកដរបស់ខ្លួន។

​ស្គាល់ពាក្យថា "គ្រប់": រៀនពេញចិត្តស្កប់ស្កល់នឹងអ្វីដែលយើងមានស្រាប់ ជាជាងដេញតាមនូវអ្វីដែលយើងប្រាថ្នាចង់បាន "កាន់តែច្រើន" មិនចេះចប់។

​បង្កើតទំនាក់ទំនងសហគមន៍ពិតប្រាកដ: វិនិយោគលើទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ និងស្មោះស្ម័គ្រជាមួយមនុស្សជុំវិញខ្លួន ជាជាងទំនាក់ទំនងច្រើន សើៗ តាមបណ្តាញសង្គម ឬមិត្តភក្តិសប្បាយផឹកស៊ី។

​រស់នៅក្នុងខណៈបច្ចុប្បន្ន: កាត់បន្ថយការបារម្ភពីអនាគត សោកស្តាយរឿងពីអតីតកាល ឬការដេញតាមសមិទ្ធផលខាងក្រៅ រៀនរស់នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន និងទទួលស្គាល់ភាពមិនល្អឥតខ្ចោះនៃជីវិត។

=== ^^^ ===

@ ប្រែសម្រួលដោយ សាម អ៊ីន ជាមួយជំនួយពី Gemini -- កក្កដា ២០២៦

@ ដកស្រង់ពី YouTube channel <Future Minds> "Why are we empty" #YuvalNoahHarari

     https://youtu.be/oj-Dd_a97OU?si=6ocaVSaHqUc5RfEn

@ អត្ថបទទាក់ទង 

១. ស្វែងយល់ពីទុក្ខ ស្គាល់ផ្លូវទៅសុខ